Monthly Archives Grudzień 2015

B. Malinowski i jego pogląd

Jeżeli dobrze odczytałem uwagi krytyczne Jahody, rozproszone w pracy, to rozumie on przesąd w sposób zbliżony do B. Malinowskiego (choć mniej skrajnie), a mianowicie „tam gdzie szanse i okoliczności nie podlegają w pełni kontroli wiedzy, człowiek jest bardziej skłonny uciekać się do magii” (G. Jahoda, op. cit., s. 188). Myślenie magiczne i działanie zabobonne ułatwiają jednostce przystosowanie się do sytuacji zbyt trudnych. Wprawdzie człowiek ich nie pokonuje wplatając elementy magiczne do swojego myślenia i działania, ale też nie ulega im tak łatwo. Nie wynika z tego, że Jahoda uważa przesądy za zjawiska pożądane w życiu człowieka, lecz za takie, które są psychologicznie zrozumiałe i są jakby półśrodkami, które odgrywają rolę w procesie utrzymania równowagi między jednostką a zmieniającymi się warunkami jej środowiska społecznego.

czytaj dalej

Trening pewności siebie

W treningu pewności siebie reakcje niepewności ZOSTAJĄ ZAMIENIANE, PRZEWARUNKOWYWANE – na REAKCJE PEWNOŚCI SIEBIE i towarzyszące im uczucia zaufania do siebie, dumy z siebie, akceptacji swojego zachowania.

czytaj dalej

Badania nad wierzeniami i praktykami magicznymi

Rodziny chorych, co zasługuje na podkreślenie, traktowały ich skargi zupełnie serio. A chcąc im przyjść z pomocą rodzice lub dalsi krewni zamieszkali we Włoszech przysyłali chorym wskazówki jak przeciwdziałać szkodliwej magii i po jakie sięgać środki, również magiczne, by wyzwolić się od narzuconych wpływów.

czytaj dalej

Myślenie magiczne w chorobach psychicznych cz. II

Badaniami objęto grupę 709 robotników włoskich zatrudnionych w Szwajcarii, którzy w 1960 i 1961 roku przejawiali zaburzenia psychiczne. Uwagę psychiatrów zwrócił szczególny zespół objawów występujących u tych chorych, a zwłaszcza urojenia czarów (delusions of witchcraft). Szczegółowym badaniom, z udziałem psychiatry włoskiego, poddano 11 pacjentów. Nie były to, co należy podkreślić, przypadki schizofrenii, mimo podobieństwa do tej choroby. U większości rozpoznano stany reaktywne, tj. chorobową reakcję na narastające sytuacje konfliktowe i frustracyjne, w jakie chorzy ci byli uwikłani. Sytuacje te powstawały na tle jaskrawej różnicy pomiędzy wierzeniami, obyczajami i „archaicznym światem magii”, do którego robotnicy ci przywykli w swoich stronach rodzinnych w Południowych Włoszech (tj. m. in. w Apulii, w Abruzii i na Sycylii) a kulturą i cywilizacją dzisiejszej Szwajcarii. Pomijając mniej istotne cechy objawów, wszyscy chorzy głęboko wierzyli, że padli ofiarą uroków rzuconych na nich przez miejscowe kobiety. Przejawiali ponadto depresję, lęk i zgłaszali skargi na wyczerpanie, widząc w nim skutki podstępnie stosowanych praktyk magicznych.

czytaj dalej

Irracjonalne przekonania w uczuciach zazdrości

Stosowanie racjonalno-emocyjnej terapii polega na wykazywaniu absurdów takiego myślenia i wskazywaniu, że wiele kobiet inteligentnych i wartościowych jest porzucanych dla kobiet głupich, złych i niemoralnych.

czytaj dalej

Autohipnoza

Jednym z najlepszych systemów autosugestii stosowanych dla celów autopsychoterapii jest, zdaniem Coe i Bruckner, system „psychocyberne- tyki” Maltza. (Opisaliśmy go w poprzednich akapitach).

czytaj dalej

Ujęcie Skinnera

Skinner umieszczał, na pięć minut dziennie, głodne gołębie w specjalnie skonstruowanej klatce. Pokarm pojawiał się w odstępach pięciosekundowych. U poszczególnych ptaków doszło do utrwalenia różnych elementów spontanicznego zachowania. Jeden z gołębi wpychał głowę w górny róg klatki, inny podrzucał głową. W jednym z dalszych przypadków gołąb zwracał gwałtownie głowę w lewo (ze wzrostem całego ciała w tym kierunku), co przypominało natręctwa ruchowe u ludzi. Wszystkie te utrwalone czynności ruchowe były niedostosowane do sytuacji (trzeba tu dodać: zdobywania pokarmu w warunkach naturalnych), a jednak były tak wykonywane jakby zachodził związek przyczynowy między nimi a uzyskaniem pokarmu (co istotnie miało miejsce i wynikało z założeń eksperymentu). Pomijając już dalsze zastrzeżenia, jakie budzi sama interpretacja eksperymentu, trzeba jednak stwierdzić, że wytworzony w laboratorium model zachowania przesądnego ułatwia zrozumienie niektórych działań przesądnych.

czytaj dalej

STRUKTURA OSOBOWOŚCI

Struktura osobowości oznacza mniej więcej to samo, co budowa, organizacja, układ elementów osobowości. Elementami struktury osobowości mogą być od strony „formalnej” reakcje, schematy reagowania, cechy, typy, wymiary osobowości. Od strony „treści” mogą to być zdolności, emocje i uczucia, potrzeby i popędy, postawy, właściwości obrazu siebie, cechy charakteru, temperamentu, woli, parametry fizjologiczne organizmu.

czytaj dalej

Badania nad człowiekiem w warunkach sytuacji stressowej

Porównanie rezultatów uzyskanych w grupie stressowej i kontrolnej wskazuje, iż w tej ostatniej były one zawsze wyższe. A zatem lęk nie sprzyjał osiąganiu dobrych wyników. Jest to jednak wniosek bardzo ogólnikowy i wstępny zarazem. Kocowski mianowicie starał się określić poziom lęku u poszczególnych osób stosując 10-stopniową skalę jego nasilenia. Otóż okazało się, że przy nieznacznym lęku badani rozwiązywali dwa razy więcej zadań niż przy lęku wysokim, a więc lęk nieznaczny był najkorzystniejszy, natomiast najniższy poziom lęku nie zbiegał się już z najlepszymi rezultatami. Z kolei zauważono, że silny lęk niewiele co obniżał rezultaty w zadaniach łatwych, natomiast bardzo wyraźnie w zadaniach trudnych, co zgodne jest m. in. z obserwacjami K. W. Spence’a i in. Większość badanych, jak wiadomo, uzyskała najlepsze rezultaty przy niskim poziomie lęku. A jednak dla dość licznej grupy, tj. obejmującej ok. 25°/o ogółu badanych, stosunkowo wysoki poziom lęku okazał, się poziomem optymalnym.

czytaj dalej

Podwójny (lub wielokrotny) konflikt typu dążenie – unikanie

Podwójny (lub wielokrotny) konflikt typu dążenie – unikanie łączy się z dwoma (lub z kilkoma) celami, z których każdy wzbudza tendencję do dążenia i unikania. Jako przykład może posłużyć rozbudowana sytuacja konfliktowa pacjenta, który chce wyjechać za granicę, gdzie może podnieść swoje kwalifikacje zawodowe, a zarazem stoi przed alternatywą: operacja lub wielomiesięczne leczenie w szpitalu. Pacjent pragnie odzyskać zdrowie, ale pragnie też zrealizować z dawna przygotowywane plany i wyjechać na kilka miesięcy. Odłożenie wyjazdu może spowodować utratę z trudem wywalczonej szansy. Cele są więc dwa: odzyskać zdrowie i wyjechać za granicę. Pierwszy cel może zostać osiągnięć ty w dwojaki sposób, z tym że operacja, według wyjaśnień lekarzy, jest w tym przypadku postępowaniem bardziej wskazanym, ale budzi lęk. Długie leczenie w szpitalu też nie jest pociągające, a nadto przekreśla możliwość rychłego wyjazdu. Operacja, jeżeli pacjent podda się jej w najbliższym czasie, to zapewne nie będzie stanowiła przeszkody i wyjazd nastąpi w oznaczonym terminie. Pojawienie się jednak nawet drobnych powikłań pooperacyjnych przedłuży pobyt w szpitalu, a to już udaremni wyjazd. Rozterkę pogłębia okoliczność, że już teraz, nie widząc kiedy i jaki wynik przyniesie leczenie, trzeba podjąć decyzję dotyczącą wyjazdu i załatwić wymagane formalności.

czytaj dalej

Geneza zachowań w sytuacjach frustracyjnych

Udzielenie odpowiedzi na tego rodzaju pytania jest możliwe. I chociaż przedstawione poniżej wyjaśnienia noszą cechy hipotez, to są one oparte, przynajmniej częściowo, na wynikach badań eksperymentalnych.

czytaj dalej

Nawykowe formy reagowania – dalszy opis

Zgodnie z tradycyjnym ujęciem psychoanalitycznym, dążenia dziecka – zwłaszcza będące wyrazem ujawnienia się dziecięcej libido, ale również dążenia pozaseksualne – jeżeli nie zostają zaspokojone, powstaje wówczas konflikt między nimi a sposobami oceniania reprezentowanymi przez otoczenie i przejmowanymi przez dziecko. Konflikt ten nie znika, lecz zostaje wyparty do nieświadomości, a stłumione dążenia mogą odegrać istotną rolę w kształtowaniu się form reagowania w przyszłości, zwłaszcza jeżeli człowiek zostaje ponownie narażony na frustrację, tj. niezaspokojone jego dążeń. Frustracja lub inne sytuacje o cechach trudności życiowych tylko czasem wywołują nerwicę, często bowiem człowiek okazuje się wobec tych sytuacji dostatecznie odporny. Jeżeli jednak ujawniają się reakcje nerwicowe pod wpływem doraźnie działających urazów psychicznych, to ich rodzaj może być zdeterminowany przez przeżycia konfliktowe z okresu wczesnego dzieciństwa. Następuje regresja, a więc cofnięcie się do dawnych form reakcji.

czytaj dalej

Eliminacja niepewności siebie

Po tej serii nauk terapeuta ustala parametry wzorcowego zachowania pacjenta w sytuacji, dajmy na to, kiedy mu ktoś grozi. Ustala drogą nagrań magnetofonowych, jaka ma być siła głosu pacjenta, kiedy na groźbę ma odpowiedzieć, jak szybko ma odpowiadać, jaki ma mieć wyraz twarzy,jaką postawę ciała itp.

czytaj dalej

Zapatrywania Freuda, Skinnera i Jahody na genezę i rolę przesądu

W krótkim szkicu tylko wybrane poglądy można omówić nieco bliżej. Pewne koncepcje zostały dotychczas wzmiankowane: poniżej scharakteryzowano niektóre zapatrywania Z. Freuda. Zabierał on, jak wiadomo, niejednokrotnie głos w sprawie przesądów w życiu człowieka. Osobnej wzmianki wymaga również stanowisko przedstawiciela psychologii S-R (w osobie B. F. Skinnera, współczesnego badacza, ale nawiązującego do założeń ortodoksyjnego behawioryzmu), oraz – interesujące studium monograficzne G. Jahody (1971) ujmującego zagadnienie przesądu z uwzględnieniem tendencji dzisiejszej psychologii społecznej.

czytaj dalej