Brak lub utratą idei nadartościowe – kontynuacja

Idee nadwartościowe znajdują również wyraz w żarliwym propagowaniu pewnych poglądów, dotyczących np. wiary, sekt religijnych, moralności, zasad filozoficznych, reformy stosunków społecznych. Poglądy te niekiedy słuszne, w innych przypadkach okazują się dziwaczne, błędne i szkodliwe. Fanatyczne działanie w imię idei nadwartościowej, wiara w jej prawdziwość, a co za tym idzie — nikła podatność na wpływy korygujące otoczenia, upodabnia idee nadwartościowe do urojeń. Jest to jednak podobieństwo oparte na zewnętrznej bliskości wymienionych elementów. Urojenie, objaw choroby psychicznej, stanowi jakość odręb- ‚vą. Niemniej jednak skrajne idee nadwartościowe, a takie scharakteryzowano powyżej, są nieprawidłowością życia psychicznego, objawem występującym przede wszystkim w przypadku osobowości psychopatycznych. Zachodzi więc potrzeba dokonania pewnych rozróżnień terminologicznych. Co innego bowiem idea nad- wartościowa, która przysłania człowiekowi całe życie i je zniekształca, jak w przypadku poszukiwacza złota z Nome, a np. głębokie związanie nauczyciela ze swoim zawodem, nauczyciela, który żyje szkołą, ale się w niej nie zamyka, ma oczy otwarte na różne wydarzenia i przejawia działania wynikające z szeregu potrzeb, choć są one na ogół podporządkowane idei wiodącej. Tak więc, chociaż nazwa idea nadwartościowa dobrze oddaje odnoszoną do niej treść, to pewne odróżnienie jest wskazane. jęcia codziennych zajęć. Zajęć zwykłych dla ustabilizowanego, ale i trochę monotonnego trybu życia. I to nie tyle ze względu na wyniszczenie ustroju, którego stan somatyczny ulega! stopniowej poprawie. Ważne było przede wszystkim nastawienie psychiczne. Toteż część osób, działających zapewne z takich właśnie pobudek, nieczęsto chyba uświadamianych, zgłaszała się ochotniczo do formacji wojskowych lub do milicji bądź innych organizacji paramilitarnych, w których praca dostarczała źródeł napięcia emocjonalnego. Natomiast ludzie, którzy niezależnie od dominującego celu odzyskania wolności zachowali i związali się emocjonalnie z celami wybiegającymi w przyszłość, w postaci np. odnalezienia rodziny, próby zapewnienia jej bytu po ciężkim okresie okupacji, podjęcia pracy zawodowej, nadrobienia braków w nauce itp., okazywali większą odporność wobec trudów codziennej, przeciętnej egzystencji.

Jeżeli tak jest rzeczywiście jak sugerują powyższe uwagi, to osiągnięcie celu życiowego ujmowanego w kategoriach idei nad- wartościowej, może zwiększyć podatność na urazowe sytuacje psychiczne. Za hipotezą tą przemawiają wyniki niektórych badań klinicznych. Na przykład, z polskich autorów, A. Gierdziewicz (1970) — badając obraz kliniczny zespołów psychotycznych występujących w okresie inwolucji — zwróciła uwagę, że u niektórych osób zaburzenia stanu psychicznego pojawiały się wkrótce po osiągnięciu celu, do którego zmierzały przez szereg lat, jakim było np. zapewnienie wykształcenia dzieciom, wybudowanie własnego domku itp.

Osiągnięcie celu, jeżeli pozostawia pustkę i wyzwala zwątpienie w sens życia, jest tym samym czynnikiem wyraźnie obniżającym odporność psychiczną. Zza celu nadrzędnego powinny wyłaniać się cele inne, dalsze, może mniej ważne, ale realne i również pociągające.

A więc człowiek, natura przewrotna, nie czuje się dobrze, gdy ma to czego najbardziej pragnął. Ale to zdanie jest tylko częściowo prawdziwe, trzeba doń spiesznie dodać ważne zastrzeżenie: nie czuje się dobrze, jeżeli cel nie był etapem, nawet bardzo ważnym, lecz kresem dążeń. Gdy człowiek zawczasu dostrzeże nowe wartości, wtedy wygaśnięcie idei dominującej nie pozostawia psyćhotraumatyzującej pustki.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>