Określenie sytuacji trudnej – kontynuacja

W definicji mowa jest również o czynnikach powodujących pozbawienie. Co innego bowiem zagrożenie – uwzględnione poprzednio – np. zajmowanej pozycji, dobrej opinii, zdrowia, życia, a sytuacja deprywacji, tj. właśnie pozbawienia, np. miłości, opieki, posiadania cenionego przedmiotu itd. Szereg sytuacji trudnych, to sytuacje tego rodzaju. Deprywacji emocjonalnej doświadcza np. dziecko przebywające z dala od rodziców w obcym nieżyczliwym środowisku.

Obszerną grupę sytuacji trudnych charakteryzuje przede wszystkim to, że zakłócają one lub uniemożliwiają działanie zmierzające do osiągnięcia celu. Bezpośrednią przyczyną upośledzającą efektywność działania są zwykle różnego rodzaju przeszkody charakterystyczne dla rozległej grupy sytuacji trudnych, jakimi są sytuacje frustracyjne (por. § 6). Z niekorzystnym oddziaływaniem czynników sytuacyjnych splata się nieraz negatywny wpływ nadmiernego pobudzenia emocjonalnego będącego reakcją na spostrzegane trudności i niedostateczne wyniki działania. Człowiek zmierza jednak nie tylko do osiągnięcia nowych wartości czy do okresowego zaspokajania niektórych potrzeb, ale również zabiega o utrzymanie tego co zyskał, co posiada i co stanowi o jego pozycji w grupie społecznej. Utrzymanie stanu posiadania wymaga szeregu działań, które bywają zakłócane przez czynniki właściwe dla niektórych sytuacji trudnych.

Poprzednio była już o tym mowa, że sytuacje trudne (stresso- we) są określane – zgodnie z jednym z dwóch podstawowych podejść do problematyki stressu – jako zespoły czynników, które wywołują wzrost aktywizacji dochodzący do stanu podniecenia. Tę istotną właściwość sytuacji trudnych uwzględniono w definicji. W szeregu przypadkach podwyższona aktywizacja oznacza przykre napięcie emocjonalne, ma więc walencję ujemną (por. M. Tyszkowa, 1972b, s. 21). Wydaje się jednak wątpliwe czy właściwość wywoływania emocji przykrych (ujemnych) należy odnosić do każdej sytuacji trudnej. Niektóre osoby, jak wiadomo, przejawiają tendencję do podejmowania się zadań spostrzeganych jako bardzo trudne: ludzie ci lubią zmagać się z zadaniami wymagającymi od nich maksymalnego wysiłku i bynajmniej nie zawsze mogą liczyć na powodzenie, czasem wręcz uznają zadanie za przekraczające ich siły, a mimo to próby pokonywania przeszkód bywają źródłem emocji dodatnich. Z kolei szereg osób pociągają’ sytuacje nie tyle trudne (do rozwiązania) co niebezpieczne, nie mówiąc o sytuacjach będących źródłem emocji ambiwalentnych: strachu i radości, jak w przypadku szybkiej, upajającej i niebezpiecznej jazdy. Z powyższych względów właściwości wywoływania emocji ujemnych nie odniesiono do całej klasy sytuacji trudnych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>