Przesąd, a uprzedzenie

Określepia te bywają używane zamiennie, aczkolwiek nie są jednoznaczne. Uprzedzenie to tyle cq nieuzasadniona niechęć, tj. nieprzyjazne uczucie w stosunku do kogoś lub czegoś, a więc pewnych osób, poglądów, rzeczy, sposobów zachowań. Przesąd natomiast, hib zabobon, określany jest zwykle jako wiara w nadprzyrodzone, magiczne związki między zjawiskami (por. H. B. English i A. C. English, 1958: F. Dorsch, 1959: J. Eft-ever, 1967).

Poniżej dokonano próby nieco dokładniejszego omówienia i scharakteryzowania przesądów (-zabobonów), a zwłaszcza przesądów, jakie występują u ludzi wykształconych. Przedmiotem rozważań są prawie wyłącznie przesady z pozostawieniem, na uboczu, doniosłego skądinąd problemu uprzedzeń, np. uprzedzeń’rasowych, religijnych, etnicznych i in.

A oto kilka przykładów myślenia przesądnego, działań przesądnych, bądź powstrzymywania się od działania na skutek przesądu. Można tu wymienić powszechnie znane traktowanie liczby 13 jako wróżącej niepowodzenie, lub wyróżnianie liczby 7 jako „szczególnie ważnej” Oba te przykłady ilustrują zarazem niezwykłą dziedzinę, jaką jest numerologia, a której podstawowa teza sprowadza się do przeświadczenia, że liczby nie tylko symbolizują pewne pojęcia, przedmioty, względnie osoby, ale mogą wpływać na losy ludzi, lub umożliwiają odkrycie przyszłego biegu zdarzeń. Współcześni numerolodzy, nawiązujący do Pitagorasa lub średniowiecznych kabalistów, ciągle jeszcze znajdują chętnych, którzy szukają u nich i w magii liczb, sposobów odkrywania przyszłości. Z dalszych przykładów myślenia i postępowania przesądnego, nasuwa się chociażby skrupulatne przechowywanie przez żołnierzy części ekwipunku związanych ze szczęśliwym wyjściem z niebezpiecznej sytuacji, unikanie zapalania papierosa równocześnie przez „trzech do jednej zapałki” (S. Stouffer i in., 1949, t. II), czy też wystrzeganie się wspominania przed bitwą swego życia. Znane jest również dobrze odpukiwanie w drzewo „aby los nie odmienił pomyślnego biegu spraw” (R. Fliess, 1944), lub odkładanie kupna wyprawki dla dziecka do ostatniego miesiąca ciąży, co omawia m.in. J. Marmor (1956). Z licznych przesądów, jakie występują u młodzieży niektórych środowisk, zostaną tu przykładowo wspomniane dwa. Opis ich pochodzi z obszernej pracy „The Lorę and Language of .Schoolchildren” Iony i Petera Opie (1967), w której zebrano charakterystyczne wypowiedzi i dokonano analizy obyczajów i przesądów dzieci i młodzieży różnych rejonów Anglii i Szkocji. I.tak np. pogotowie ratunkowe wróży nieszczęście, ale jeżeli dostrzeże się w przeciągu pięciu minut czarnego psa, to zostanie ono zażegnane. Z różnych przedmiotów-talizmanów szczęście przynoszą pewne kamienie, zwłaszcza te, które były zanurzone w wodzie lub które są dokładnie okrągłe: kamienie takie należy nosić w prawej kieszeni (op. cit, s. 212 i 225).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>